Qadın artıma orqanları (genital orqanlar) xaricdə iştirak edənlər və içdə iştirak edənlər olmaq üzrə ikiyə ayrılar. İç genital orqanlar qadın skeletində qıçların dərhal üzərində iştirak edən ləyən sümükləri və bel sümüyü tərəfindən yaradılan sümük damı (latınca pelvis) içində qoruma altına yerləşir.
Qadın Orqanlarının Quruluşu və İşləyişi

Sümük Dam

Qadın təbiəti hamilə qalmağa, rəhm içində inkişaf etməkdə olan körpəsini böyütməyə və nəhayət yetkinləşmiş körpəsini dünyaya gətirməyə görə təşkil edilmişdir. Bu vəzifələri yerinə yetirmək məqsədinə istiqamətli olaraq qadının sümük damı kişinin sümük damına görə diqqətə çarpan fərqliliklər göstərər:
Kişinin sümük dam açıqlığının ürək şəklində, qadının sümük dam açıqlığının isə yumrudur. Bu fərqlilik kişinin ləyən sümüklərinin quruluşunun daha çox ağır yük daşımağa istiqamətli, qadının ləyən sümüklərinin quruluşunun isə körpənin başının doğum əsnasında ləyən sümükləri tərəfindən yaradılan doğum kanalına girməsinə istiqamətli quruluşlanmasından qaynaqlanmışdır. .

Qadının sümük quruluşunun üzərində iştirak edən əzələlər və bağlar körpənin doğum kanalından keçərək xarici dünyaya çıxma müddətində ona mümkün olan ən geniş sahəni təmin etmək məqsədinə istiqamətli olaraq boşalmağa əlverişli olaraq qurulmuşdur. Kişilərin ləyən sümükləri daha çox yük daşımağa əlverişli olacaq şəkildə formalandırıldığından əzələlər və bağlar çox boşalma göstərmir. Qadınlarda bel ağrısının kişilərə görə daha sıx görülməsinin ən başlıca səbəbidir.

Xarici Genital Orqanlar

Qadın xarici genital orqanları bədəni örtən dəri təbəqəsinin bir davamıdır və qadının iç genital orqanlarına giriş qapısını, körpənin doğulduğu “doğum kanalından” çıxış qapısını meydana gətirir. Xarici genital orqanları vulva adlandırırlır.

Qadın xarici genital bölgəsinin ümumi quruluşu

Vulva, qadının xarici genital bölgəsinə qarşıdan baxıldığında üstdə “damı” meydana gətirən ləyən sümüklərinin bir-biriylə orta hətta birləşdiyi bölgənin meydana gətirdiyi qabarıqlıq olan pubis təpəsi, altda anus və yanlarda böyük (xarici) dodaqlar adı verilən strukturlar tərəfindən məhdudlaşdırılan bölgədir.
Pubis təpəsi dəri və altında yağ toxuması var, üzəri genital tüklərlə örtülüdür.. Pubis təpəsinin altında klitor yerləşir. Xarici genital orqanların bir təbəqə altında qadının doğum etməsində, sidik və nəcis çıxışı kimi funksiyaları istəkli olaraq icra etməsində əhəmiyyətli yeri olan əzələlər yerləşir. Bu əzələlərə ümumi olaraq pelvis döşəməsi əzələləri adı verilir.

Xarici (böyük) dodaqlar

Dölyolu (vagina) girişini sağlı sollu örtən dəri qıvrımlarının xaricdə iştirak edənləridir. Xarici dodaqlar qabaqda genital etlərin olduğu pubis təpəsində, arxada isə anusun üstündə yerləşir. Üzərləri genital tüklərlə örtülüdür və dəri altında yağ toxumaları var.

İç (kiçik) dodaqlar

Sağlı sollu xarici dodaqların iç üzlündə yerləşən, klitorun üst hissəsindən vagina girişinin altına uzanan qıvrımlı strukturdur. Sidik dəliyi və vagina girişinin ətrafında yerləşir. İç dodaqlar normal şərtlərdə qıçları bağlayakən görünməz bəzi qadınlarda xarici dodaqlardan daha geniş olduqlarından çölə daşa bilərlər. Tüklə örtülü deyil və yağ toxuması yoxdur.

Vagina girişi

İç dodaqların davamında iştirak edən və qızlıq pərdəsinə qədər davam edən 1-2 santimetrlik bir qisimdir. Qızlıq pərdəsi cırıldıqdan sonra vaginayla birləşir.

Qızlıq pərdəsi

Latınca da hymen (“himen” oxunur) olaraq adlandırılan bu quruluş, incə olmasına qarşı nisbətən elastikdir və ortasında bir və ya daha çox ədəddə dəlik vardır. Hər qadında fərqli quruluşa sahib olmasına baxmayaraq, ümumiyyətlə ilk əlaqə əsnasında yüngül bir qanamaqla cırılır və beləcə vagina girişiylə vaginanın birləşməsini təmin edir.

Klitor

Klitor pubis təpəsi altında yerləşən bir quruluşdur.Üstdə və yanlarda iç dodaqlarla çevrilidir. Klitorun alt hissəsində sidik dəliyi, sidik dəliyinin altında isə vagina girişi yerləşir. Klitorun xaricdən görünən düymə şəklindəki parçasının yanında vulvanın içinə tamamilə basdırılmış şəkildə yanlara doğru uzanan iki qolu vardır və bu halıyla klitor Y şəklində bir quruluşdur. Klitor cinsi əlaqə əsnasında eynilə kişinin penisi kimi sərtləşə bilmə xüsusiyyətinə malikdir. Qan damarlarından olduqca zəngin bu quruluş qadın orgazmında əhəmiyyətli vəzifələr boynuna götürər.

Sidik Dəliyi (uretra ağızı)

Klitorun altında, iç dodaqların qabaqda birləşdiyi yerdə olan və sidiyin çölə boşaldılmasını təmin edən sidik dəliyi aşağıda izah ediləcək olan uretra adlı quruluşu əmələ gətirir.

Pərinə

Pərinə xarici dodaqların arxada birləşdiyi yerlə anus arasında iştirak edən bölgədir. Cildlə örtülü olan bölgə cildaltında sidik və nəcis funksiyalarının idarəsini təmin edən əzələləri saxlayır. Bu əzələlər doğum hərəkəti əsnasında mümkün olduğunca boşalaraq körpənin başının doğulmasına icazə verərir.

Doğum hərəkətinin son mərhələsinə gəlindiyində körpənin doğumunu asanlaşdırmaq məqsədiylə pərinəyə edilən kəsiyə epizyotomi (doğum kəsisi) adı verilir. Bu kəsiyin məqsədi körpə doğularkən bu bölgənin cırılmasını və altda olan pərinə əzələlərinin zədə almasının qarşısını almaqdır.

Vulvada olan ifrazat bezləri

Xarici genital bölgənin qurumasının qarşısını almaq və cinsi əlaqədə lazımlı sürüşkənliyi təmin etmək funksiyasını icra edən bir neçə növ ifrazat bezi vardır. Bunlar arasında ən əhəmiyyətliləri sidik çıxış dəliyinin yanlarında iştirak edən Skene bezləri və vagina girişinin yaxınında sağlı sollu iştirak edən Bartholin (“bartolin” oxunur) bezləridir.

Makat (anus)

Makat qalın bağırsağın son qisimidir və yığılan nəcisin xaricə atılmasını təmin edər.
Bu quruluşun vaginaya nə qədər yaxın olduğuna diqqət yetirin. Bu anatomik yaxınlıq səbəbiylə qalın bağırsaqdan nəcisləmə əsnasında gələn bakteriyalar vaginaya çox yaxın olarsa infeksiya təhlükəsi meydana gələ bilər.

Qadınların tualet sonrası təmizlikdə diqqət yetirmələri lazım olan çox əhəmiyyətli bir qayda vardır:

Təmizlik arxadan önə (anusdan vaginaya) doğru deyil, öndən arxaya doğru edilməlidir. Çünki arxadan önə təmizlik qalın bağırsaq bakteriyalarının vaginaya və buradan da uretra ağızına bulaşmasına və bu bölgələrdə tez-tez infeksiyalar yaşanmasına səbəb ola bilər.